Tot en met 14 juni in het Dordrechts Museum: Water & Licht. Een tentoonstelling met 14 werken van Engelands beroemdste schilder William Turner, afkomstig uit de Amerikaanse Paul Mellon Collection. De verzameling is nooit eerder in Nederland te zien geweest. Ook Turners beroemde schilderij ‘Dort, or Dordrecht: The Dort Packet-boat from Rotterdam Becalmed’ (afbeelding hierboven) komt er voor het eerst mee terug naar de stad waar het in 1818 gemaakt werd.

Arrangement Villa Augustus

Combineer een bezoek aan Water & Licht met een speciale aanbieding van Villa Augustus. Het arrangement bestaat uit een overnachting inclusief ontbijt voor twee personen, gratis gebruik van twee fietsen en twee entreebewijzen voor het museum. Klik hier voor boekingen en verdere informatie. (Let op: Het Dordrechts Museum is op maandagen gesloten.)

Gefascineerd door Dordrecht

William Turner kende Dordrecht al enigszins voordat hij de stad in 1817 voor het eerst bezocht, schrijft kunsthistoricus en curator Sander Paarlberg in Culture, het tijdschrift van de Dordtse musea en het Regionaal Archief Dordrecht. Nog voor hij er een voet had gezet, was hij erdoor in de ban geraakt dankzij de schilderijen van Aelbert Cuyp, die hij – en vele Engelsen met hem – zeer bewonderde.

In 1817 was Turner dan ook een van de eerste buitenlandse kunstenaars die het Dordrecht van Cuyp met eigen ogen wilde aanschouwen. Met een aantal Hollandse reisgidsen in zijn plunje maakte hij via België en Duitsland de oversteek naar Rotterdam, om van daaruit meerdere malen met het beurtschip de Zwaan naar Dordrecht af te zakken.

Joseph Mallord William Turner, 'Stormy Sea Breaking on a Shore'.

'Can ich here eten?'

In zijn schetsboeken legde Turner niet alleen zijn indrukken van de stad zelf en het omringende rivierenlandschap vast, maar hij pende er ook nuttige adviezen uit de reisgidsen (‘Men drive always on the wrong side’) in over, en zinnetjes waarmee hij zich voor de plaatselijke bevolking verstaanbaar (‘Can ich here eten?’) kon maken.

Tijdens zijn bezoek aan Dordt moet William Turner vaak aan Cuyp hebben gedacht, veronderstelt Paarlberg. Sinds de zeventiende eeuw was de aanblik ervan niet veel veranderd. ‘De motieven die Cuyp vaak op zijn stadsgezichten weergaf, zoals houtvlotten, zeilschepen, molens, koeien en de markante gebouwen zoals de Groothoofdspoort en de Grote Kerk, zal Turner meteen herkend hebben.’

Terug in Londen verwerkte Turner zijn impressies van de reis in onder andere het beroemde schilderij ‘Dordt, or Dordrecht: The Dordt Packet-boat from Rotterdam Becalmed’ dat in 1818 in de Royal Academy voor het eerst aan het publiek werd getoond. Het is zowel een eerbetoon aan Cuyp als een poging van Turner om zijn grote voorganger te overtreffen.

Het doek is tweeënhalve meter breed en bood bewonderaars indertijd het spectaculaire equivalent van wat we tegenwoordig een licht- of lasershow zouden noemen. De oranje en gele pigmenten waarmee het is opgezet, spatten van het linnen af.  ‘It almost puts your eyes out’, verzuchtte een bezoeker van de Royal Academy, en een recensent omschreef het als ‘een van de meest magnifieke schilderijen ooit tentoongesteld.’

Turner en de Hollandse meesters

De 14 uit de VS overgekomen werken van Turner worden in het Dordrechts Museum gecombineerd met die van een aantal Hollandse meesters in het genre ‘water, lucht en licht’, onder wie Cuyp, Jacob van Ruisdael, Jan van Goyen, Willem van de Velde de Jonge en Jacob van Strij.

Zij delen de tentoonstellingszalen van Water & Licht bovendien met de dynamische lichtinstallaties van Nicky Assman (1980) waarin ze eveneens het samenspel van de elementen onderzoekt. Maar waar je als bezoeker traditiegetrouw tegenover een kunstwerk staat – een schilderij waarin de natuur binnen de lijst verschijnt – stap je bij Assman van tot tot teen in een ruimtelijk landschap.